Vlaanderen anno 1302

Het graafschap Vlaanderen lag in het centrum van Europa. Het lag ingeklemd tussen Frankrijk, het Duitse Rijk en de Noordzee. De graaf van Vlaanderen was zowel vazal van de Franse koning als van de Duitse keizer. Deze unieke ligging maakte het graafschap tot kruispunt van alle belangrijke handelswegen.

De Vlaamse Steden

Vlaanderen is een land van steden. Brugge was de grootste haven van Noord-Europa waar heel de wereld samen kwam om handel te drijven. Gent, Ieper, Rijsel en Dowaai zijn de andere vier grote steden van het graafschap, naast nog vele andere kleinere steden. Wie de steden in handen had, heerste over Vlaanderen. Niemand kon Vlaanderen regeren tegen de wil van de steden. Zij dwongen van de graaf steeds meer voorrechten en vrijheden af. Met hun wallen en vestingen, hun kathedralen en hallen, belforten en raadhuizen zijn zij niet enkel het zinnebeeld van Vlaanderens grootsheid, maar bepaalden zij zelf die grootheid ťn rijkdom, en niet de graaf of de leenheer. De inwoners van de steden waren op te delen in twee groepen: de poorters of patriciŽrs en het gemeen.

De Poorters en het Gemeen

De poorters of patriciŽrs maakten ongeveer 10% uit van de totale bevolking van een stad. Zij bezaten een deel van de stadsbodem binnen de muren. De meesten hadden hun fortuin gemaakt in de handel, dikwijls de lakennijverheid. In hun levensstijl probeerden zij de adel na te bootsen. Ze kozen een wapen, woonden in statige stenen huizen, kleedden zich weelderig en dienden in de stadsmilitie als ruiterij. Het bestuur van de stad lag volledig in hun handen. Uit hun midden kwamen de leden van de Stadsraad en de Schepenbank. De schepenen stonden in voor de rechtspraak en zorgden voor bestraffingen . De Stadsraad garandeerde de openbare orde en behartigde de belangen van de stad naar buiten toe. Binnen de Stadsraad werden ook de burgemeesters verkozen die instonden voor het dagelijkse bestuur en de administratie in orde hielden. Angstvallig werd er voor gezorgd dat enkel patriciŽrs van bepaalde families toegang kregen tot deze bestuursorganen.

Copyright Koninklijke Bibliotheek Den Haag KA XX, fol. 11 rb
Een groep patriciŽrs voor de poort van hun stad.

Het gemeen daarentegen werd gevormd door het gewone volk. De meesten waren handwerklieden, verenigd volgens het ambacht dat zij uitoefenden. De wevers vormden de grote meerderheid onder hen, daar ze ongeveer de helft uit van het totale aantal arbeiders uitmaakten. De rijkdom van Vlaanderen aan het einde van de 13de eeuw was voor het grootste deel te danken aan de lakennijverheid. De in hoofdzaak Engelse wol die ingevoerd werd in Vlaanderen, werd door deze goedkope arbeidskrachten verwerkt. De ambachten van de scheerders, wevers, volders en ververs waren in ledental wel groot, maar zelfs hier hadden de patriciŽrs nog een dikke vinger in de pap te brokken. Niet alle ambachtslieden waren arm natuurlijk. Sommigen waren er in geslaagd zich op te werken en een beetje rijkdom te vergaren, maar toch waren ze net als hun arme kompanen maar halve burgers. Ze hadden geen medezeggenschap in het bestuur van de stad en zelfs hun rechten waren beperkt. Staken was verboden op straffe van verbanning of zelfs de dood.

De Graaf en de Steden

Door de rijkdom die gecreŽerd werd door de massa ambachtslieden en die genoten werd door de patriciŽrs, groeiden de steden in Vlaanderen uit tot echte machtscentra. De stadsbesturen aanvaardden niet langer zonder tegenspraak de inmenging van de grafelijke administratie in hun zaken. Bij conflicten wendden zij zich zelfs rechtstreeks tot de leenheer van de graaf: de Franse koning. Hierdoor merkten zij te laat dat wat zij eerst als een grote zelfstandigheid ervoeren, uiteindelijk uitdraaide op een grotere afhankelijkheid van de Franse koning. Deze laatste had echter met de steden wel het ideale wapen in handen om zijn leenman te compromitteren en aldus uiteindelijk Vlaanderen bij zijn eigen kroondomein te kunnen voegen. Daarmee zou Vlaanderen ophouden een leen te zijn van Frankrijk, en zou het onder rechtstreeks bestuur van de koning vallen.

Naar boven.
Terug naar begin van de pagina.

Volgende pagina.
Naar de volgende pagina.


























Email
Email ons!
Look at this page in English language.


Copyright op tekst, beelden en foto's bij Joris de Sutter, tenzij anders vermeld.
De miniatuur komt uit "Spiegel Historiael", Jacob van Maerlant, Copyright Koninklijke Bibliotheek Den Haag KA XX, fol.11 rb.
Deze informatie wordt ter beschikking gesteld door De Liebaart en werd laatst vernieuwd op 25 Augustus 2003.